Finansowy dobrostan zaczyna się w głowie. To nie tylko stan konta, ale przede wszystkim sposób myślenia o majątku, zmiana przekonań i edukacja.

          Każdy z nas ma w głowie jakieś skrypty finansowe, czyli głębokie, często nieuświadomione przekonania na temat pieniędzy: tego, czym są i jaką rolę odgrywają w życiu. Schematy te powstają w dzieciństwie pod wpływem rodziny, otoczenia, doświadczeń życiowych i uaktywniają się za każdym razem, gdy mowa o zarabianiu, wydawaniu, oszczędzaniu oraz posiadaniu. (…)

Pewien psycholog finansowy wykazał w badaniach, że ludzie najczęściej funkcjonują według kilku dominujących scenariuszy, takich jak: bogactwo jest złe i psuje ludzi (unikanie pieniędzy), kasa daje szczęście i rozwiązuje wszystkie problemy (kult pieniądza), pieniądze są głównym źródłem poczucia wartości, w kwestii majątku nikomu nie warto ufać. Badacze psychologii pieniędzy nie mają wątpliwości, że to wcale nie dochody, ale właśnie zakodowane w nas, często nieuświadomione skrypty mają największy wpływ na nasz dobrostan. To one sprawiają, że z łatwością wydajemy pieniądze, godzimy się na marną pensję, ryzykownie inwestujemy albo przesadnie ściubimy. (…)

          Dlatego pierwszym i najważniejszym krokiem w drodze do dobrostanu finansowego jest rozpoznanie swojego schematu, uświadomienie sobie, jaki „scenariusz” zwykle słyszymy w swojej głowie. W ramach ćwiczenia warto zadać sobie kilka krytycznych pytań: „Czy to przekonanie jest prawdziwe?”, „Czy mi służy?”, Skąd je mam?”.

Żyjemy w kulturze, w której o pieniądzach się nie rozmawia, choć są one obecne w naszym życiu każdego dnia. Mówić o nich nie chcemy, boimy się albo wstydzimy. Największy dyskomfort czujemy przy rozmowie o zarobkach. Również w związkach temat pieniędzy jest kłopotliwy.  Z badań wynika, że 1/3 Polaków w ogóle unika rozmów o pieniądzach. Otwarta komunikacja i jasne reguły znacznie zmniejszają pokusę sekretów i budują poczucie bezpieczeństwa w relacji. Obserwuję na przykład – mówi Agata Strzelecka – że wśród naszych klientów sprawdza się model trzech kont: wspólne na rodzinne cele oraz inwestycje plus dwa indywidualne, które zabezpieczają potrzebę niezależności w relacji.

          Pieniądze dotykają naszej tożsamości, poczucia naszej wartości i relacji społecznych. Dlatego wywołują emocje, które sprawiają, że temat wydaje się trudny. A to przecież normalna część życia. Zacznijmy traktować pieniądze jak narzędzie, a nie tabu.

Opracowano na podstawie rozmowy z Agatą Strzelecką,

Dyrektor Zarządzającą Obszarem Transformacji w VeloBanku.

Marta Niedźwiecka mówi w wywiadzie z Joanną Olekszyk: Dzięki koncepcji wewnętrznego dziecka możemy sobie wyobrazić różne rzeczy w nas i zobaczyć, jak one pracują. Zrozumieć własne regresywne zachowania, ale też dotrzeć do tych, które są niezwykle poszukiwane i ważne dla równowagi psychicznej, jak np. spontaniczność czy otwartość na doświadczenie (…) Ta koncepcja jest jednak eksploatowana kompletnie bezrefleksyjnie, bez rozumienia tego, że wewnętrzne dziecko ma swój awers i rewers, czyli z jednej strony mamy cudowną, wrażliwą, ciekawą świata emocjonalną i kreatywną istotę, a z drugiej roszczeniowego, rozwścieczonego bachora, który dba tylko o siebie, zachowuje się tak, jakby nie rozumiał praw rządzących światem, i jeszcze żąda, żeby wszystko mu się podporządkowało i spełniało jego zachcianki. Nowomodne koncepty dotyczące wewnętrznego dziecka są popłuczynami po bardzo głębokiej myśli.

J. Olekszyk: I karmią raczej wspomnianego bachora niż wrażliwe i twórcze dziecko. Mam na myśli takie przekazy, jak choćby: „Nic nie musisz wszystko możesz”.

M.N: Ale też: „Jesteś najważniejszy”, „Masz nieograniczone możliwości”, „Jeśli coś ci nie wychodzi to dlatego, że świat się sprzysiągł przeciwko Tobie”. Zwycięża wczesnodziecięcy narcyzm, czyli  niezrozumienie ograniczeń i nieprzyjmowanie do świadomości, że dajmy na to jest listopad i pada, więc trzeba założyć czapeczkę, że rzeczy się ni udają, miłość się kończy, a my jako ludzie co do zasady mamy pod górkę. Roszczeniowy bachor w nas daje sobie prawo do bardzo wielu rzeczy i nie poczuwa się do żadnych obowiązków.

Fragment wywiadu z Martą Niedźwiedzką – psycholożką

Zwierciadło

     To Carl Gustaw Jung powiedział, że jest taka wewnętrzna postać, która zawiera w sobie naszą kruchość, delikatność, wszystkie nasze przeszłe dziecięce doświadczenia, ale też kreatywność i emocjonalność. Że jest blisko tajemnic natury i duchowości rozumianej w najbardziej podstawowy sposób, jest otwarta, podatna na zachwyt połączony z grozą. To było ujęcie przełomowe, bo obrazowało rożne ludzkie stany i emocje w nowy sposób, pozwalało powiązać te wszystkie abstrakcyjne rzeczy i ulepić z niej jedną postać.

     Prawdziwy kontakt z naszym wewnętrznym dzieckiem to nic innego jak kontakt z naszą podatnością na zranienia, kruchością, pragnieniem miłości, niezaspokojonymi potrzebami, bólem, niepewnością, zależnością. Jeśli umiemy się w adekwatny sposób zająć tą naszą częścią, stajemy się – w najlepszym tego słowa znaczeniu – niepokonani, a to nie to samo, co wszechmocni. To znaczy, że potrafimy sami siebie ukoić, dać sobie odzwierciedlenie, opiekę, wsparcie. Stajemy się swoim przyjacielem, a nasze wewnętrzne dziecko uczy się, że ma na kogo liczyć. Że nie dostanie ochrzanu za każdym razem jak zacznie płakać. A wtedy okaże się, że zmieni się nasza zależność emocjonalna od otoczenia. To nie znaczy, że nie będziemy już potrzebować miłości albo więzi, ale jeśli ktoś nam tego odmówi, to nie będziemy każdorazowo umierać. A gdy świat nas źle potraktuje, to pocierpimy, ale nas to nie rozwali.

                            Oprac. na podstawie rozmowy z Martą Niedźwiecką, psychologiem

        W jednym z badań nad reakcjami emocjonalnymi psycholodzy przeanalizowali nagrania dwustu rozmów telefonicznych, prowadzonych między pracownikami infolinii i niezadowolonymi klientami. Zauważyli, że dwa komunikaty doprowadzały ludzi do szewskiej pasji: „Proszę się zrelaksować” i „Proszę się uspokoić”. Jeśli coś jest dla Ciebie ważne, że budzi gniew, a ktoś radzi, żeby się odprężyć, neguje słuszność Twojej reakcji i prawo do przeżywania emocji. A to dodatkowo irytuje! Złość jest przecież uzasadniona, gdy istotna dla nas sprawa przyjęła zły obrót. Mówiąc: „Tak, rozumiem, to trudne, ma pan prawo się wściekać”, zwiększamy szansę, że nasz rozmówca ochłonie i otworzy się na nasze argumenty.

        Psycholożka Razia Sahi z Uniwersytetu Kalifornijskiego zapytała ponad 300 osób, co przyniesie im ulgę po kłótni z kimś bliskim. Okazało się, że były to nie tylko słowa wyrażające zrozumienie dla ich sytuacji. Skuteczne były też komunikaty o tym, że ktoś chce poszerzyć ich sposób widzenia problemu: „spójrz na to teraz z innej perspektywy”. Jednak, aby wzburzona osoba umiała zmodyfikować punkt widzenia, konieczne jest wyciszenie emocji. W tym pomagało zdanie: „Chcę cię zrozumieć, ale to będzie możliwe, jeśli nie będziemy na siebie krzyczeć”.

        Czasem krótki komunikat: „jestem i chcę pomóc”, „jestem i zależy mi, żeby cię zrozumieć”, potrafi rozładować napięcie i zmienić klimat rozmowy.

Oprac. na podst. tekstu Jagny Kaczanowskiej „Słowa ratunkowe”

Decyzja o spotkaniu z psychologiem jest często trudna. Pojawiają się obawy: czy będę w stanie opowiedzieć wszystko? od czego zacząć? czy umiem mówić o sobie inteligentnie i składnie? 

Otóż nie, nie powiesz wszystkiego. Nie będziesz mówić płynnie i bez emocji. Nie jest istotne od czego zaczniesz. Najważniejsze jest, aby czuć, że ktoś cię słucha i próbuje zrozumieć to, co mówisz.

K.R-S: Najczęściej żałujemy, że czegoś NIE zrobiliśmy. Że nie poświęcaliśmy więcej czasu bliskim, nie pielęgnowaliśmy przyjaźni, że zaniedbaliśmy ważne relacje. Że nie realizowaliśmy zainteresowań, nie poszliśmy na studia, nie cieszyliśmy się życiem.

Mamy żal głównie do siebie, nie do innych, nie do świata, lecz wiążemy go z własnym zaniechaniem.

Pielęgniarka paliatywna Bronnie Ware w napisanej na podstawie rozmów z podopiecznymi książce mówi, że słyszała od nich: szkoda, że tak dużo pracowałam, nie okazywałem innym uczuć, nie pozwoliłam sobie być szczęśliwa, nie żyłam po swojemu.

Psycholog Barbara Fredrickson z kolei napisała, że wiele się nauczyła, czytając, czego żałowali pod koniec życia sławni intelektualiści. Np. Darwin pisał, że gdyby miał przeżyć swoje życie jeszcze raz, przyjąłby zasadę, żeby często czytać poezję i słuchać muzyki, bo ich brak oznacza utratę szczęścia.

Wie Pani, czego ludzie nie żałują?  Czasu spędzonego na rozwijaniu swoich pasji i robieniu tego, co budzi pozytywne emocje, sprawia przyjemność. Badania pokazują, że tego nie wyrzucamy sobie nigdy. Być może każdy z nas potrzebuje stworzyć indywidualne portfolio przedmiotów i aktywności, które są dla nas źródłem radości, dobrostanu? Możemy skorzystać ze wskazówki naukowej. Wiemy, że ruch, doświadczenie piękna i różnorodne, bogate środowisko wokół nas przynosi nam korzyści i sprzyja neurogenezie, czyli powstawaniu nowych komórek w mózgu.

Czy jest trochę tak, że jeśli chcemy żyć bez żalu to powinniśmy częściej myśleć o śmierci?

Perspektywa naszej własnej skończoności sprawia, że z ogromu spraw, którymi się zajmujemy, wyłania się nam to, o co warto się w życiu starać.

Jeśli jestem w stanie wyobrazić sobie swoją starość, potrafię też przewidzieć, jakich obecnych działań mogę kiedyś pożałować i wprowadzić zmiany w życiu. Wyobrażanie sobie własnej przyszłości w ogóle jest ważnym zasobem, oswaja nas z żalem. Myślę nawet, że oprócz jak żyć, żeby nie żałować, powinniśmy pytać: jak żałować, żeby dobrze żyć?

Oprac. na podstawie rozmowy

z Katarzyną Rawską – Salomon, psycholożką,

terapeutką traumy i psychoterapeutką systemową.