Magdalena Jankowska rozmawia z Joanną Flis – psycholożką, psychoterapeutką

Magdalena Jankowska: Zajrzałam do statystyk i okazuje się, że zdrada jest coraz częstszym powodem rozwodów. Dlatego, że zdradzamy coraz częściej?

Joanna Flis: Nie, nie jestem przekonana, że zdradzamy częściej niż kiedyś. Chodzi raczej o to, że dziś więcej zdrad ujawniamy. Gdybyśmy cofnęły się w czasie o 60 lat, znalazłybyśmy się w epoce, w której niewierność bywała rodzinną tajemnicą i powodem do wstydu, szczególnie jeśli dopuściła się jej kobieta. Wtedy pary zamiatały zdradę pod dywan, bo mogła stać się przyczyną zerwania, a rozwód był źle widziany, często stygmatyzowany. Nie było takiego narzędzia jak terapia, nie myślano o zdradzie jako o informacji na temat relacji. (…) Dziś rozstanie jest dopuszczalne i przestało być czymś wstydliwym. Jest też więcej par, które z niewierności wychodzą obronną ręką nie dlatego, że ją ukryły, tylko potraktowały jako sygnał, że w ich związku czegoś brakowało.

M.J.: Często słyszy się dziś pytanie: „czy to już zdrada?”. Chyba nie mamy jasności, czym ona jest, gdzie są jej granice.

J.F.: Ponieważ nie mamy jednej definicji niewierności. Dla jednych może oznaczać zniszczenie zaufania, dla innych sygnał, że w związku coś szwankuje. (…) Każdy z nas, wchodząc w relację, wnosi w nią swój zbiór przekonań o tym, co jest właściwe, a co niedopuszczalne. Rozmawiamy ze sobą (…) Jeśli tak robimy, tworzymy zbiór norm partnerskich i wiemy, co dla nas zdradą jest, a co nie jest. Problem w tym, że wiele par tego nie robi – zostawiamy granice domyślne, nie negocjujemy ich. (…) Mamy dziś cały wachlarz związków od monogamicznych przez poliamoryczne po relacje otwarte, a każdy z nich ma własną hierarchię wartości i norm, tych, których nie wolno przekraczać i tych, które są negocjowalne.

M.J.: Czy to znaczy, że nie da się ustalić, gdzie leżą granice zdrady, co nią jest, a co nie jest?

J.F.: Kto miałby to zrobić? Wiele osób przychodzi do gabinetu, żeby terapeuta jak sędzia powiedział, czy on/ona ma prawo czuć się zdradzonym. Ale terapeuta nie odpowie. Jeśli ktoś czuje się zdradzony, to znaczy, że ma normy partnerskie w innym miejscu niż druga strona. Jeżeli nie były wcześniej uzgodnione, to może właśnie teraz jest moment, w którym należy to zrobić? (…)

Wydaje mi się, ze bez względu na charakter zdrady, jeśli jedna ze stron świadomie narusza partnerską umowę, to zawsze boli. Pracując z pacjentami, widzę, że nie rodzaj zdrady decyduje o przeżywaniu bólu, tylko indywidualne cechy psychologiczne.

M.J.: Jakie na przykład?

J.F.: Choćby styl przywiązania. Osoby o lękowym stylu przywiązania będą przeżywały zdradę jak katastrofę albo uderzenie w poczucie własnej wartości. Czują się tak zranione, że będzie   im bardzo trudno wrócić do poprzedniego poziomu zaufania, niepokój będzie je skłaniał do nieustannego analizowania sytuacji z przeszłości. Z unikającym stylem przywiązania mamy tendencję, by wycofać się ze związku, odciąć od bólu. Natomiast ludzie z bezpiecznym stylem, nawet przeżywający szok i cierpiący, bardziej niż inni ufają w moc dobrej komunikacji i wspólnych decyzji, poszukują rozwiązań. (…)

Często tak właśnie jest, że nie sama zdrada jest końcem relacji, tylko postawy, które ludzie przyjmują po niej. To ma ogromne znaczenie, czy umiemy przyjąć żal partnera/partnerki, zobowiązać się do norm, przeprosić, zadośćuczynić.

M.J.: A jeśli partner(ka) tego nie potrafi?

J.F.: Wydaje mi się, że wtedy mamy jasną informację, że będzie robił(a) to nadal. Jeśli ktoś mówi: „to nie jest zdrada”, to znaczy, że nie uznaje tego za normę partnerską. Jeśli mówi: „przesadzasz”, to znaczy: „będę to robić dalej, bo nie uważam, że robię coś niewłaściwego”. Przychodzi czas na ważne pytanie do siebie: czy chcę mieć relację z kimś, kto ma tak odmienne normy i nie jest gotowy wziąć pod uwagę moich? (…) może warto się pożegnać, żeby nie robić sobie z życia piekła.

Oprac. na podstawie rozmowy z J. Flis –

 psycholożką, psychoterapeutką

Finansowy dobrostan zaczyna się w głowie. To nie tylko stan konta, ale przede wszystkim sposób myślenia o majątku, zmiana przekonań i edukacja.

          Każdy z nas ma w głowie jakieś skrypty finansowe, czyli głębokie, często nieuświadomione przekonania na temat pieniędzy: tego, czym są i jaką rolę odgrywają w życiu. Schematy te powstają w dzieciństwie pod wpływem rodziny, otoczenia, doświadczeń życiowych i uaktywniają się za każdym razem, gdy mowa o zarabianiu, wydawaniu, oszczędzaniu oraz posiadaniu. (…)

Pewien psycholog finansowy wykazał w badaniach, że ludzie najczęściej funkcjonują według kilku dominujących scenariuszy, takich jak: bogactwo jest złe i psuje ludzi (unikanie pieniędzy), kasa daje szczęście i rozwiązuje wszystkie problemy (kult pieniądza), pieniądze są głównym źródłem poczucia wartości, w kwestii majątku nikomu nie warto ufać. Badacze psychologii pieniędzy nie mają wątpliwości, że to wcale nie dochody, ale właśnie zakodowane w nas, często nieuświadomione skrypty mają największy wpływ na nasz dobrostan. To one sprawiają, że z łatwością wydajemy pieniądze, godzimy się na marną pensję, ryzykownie inwestujemy albo przesadnie ściubimy. (…)

          Dlatego pierwszym i najważniejszym krokiem w drodze do dobrostanu finansowego jest rozpoznanie swojego schematu, uświadomienie sobie, jaki „scenariusz” zwykle słyszymy w swojej głowie. W ramach ćwiczenia warto zadać sobie kilka krytycznych pytań: „Czy to przekonanie jest prawdziwe?”, „Czy mi służy?”, Skąd je mam?”.

Żyjemy w kulturze, w której o pieniądzach się nie rozmawia, choć są one obecne w naszym życiu każdego dnia. Mówić o nich nie chcemy, boimy się albo wstydzimy. Największy dyskomfort czujemy przy rozmowie o zarobkach. Również w związkach temat pieniędzy jest kłopotliwy.  Z badań wynika, że 1/3 Polaków w ogóle unika rozmów o pieniądzach. Otwarta komunikacja i jasne reguły znacznie zmniejszają pokusę sekretów i budują poczucie bezpieczeństwa w relacji. Obserwuję na przykład – mówi Agata Strzelecka – że wśród naszych klientów sprawdza się model trzech kont: wspólne na rodzinne cele oraz inwestycje plus dwa indywidualne, które zabezpieczają potrzebę niezależności w relacji.

          Pieniądze dotykają naszej tożsamości, poczucia naszej wartości i relacji społecznych. Dlatego wywołują emocje, które sprawiają, że temat wydaje się trudny. A to przecież normalna część życia. Zacznijmy traktować pieniądze jak narzędzie, a nie tabu.

Opracowano na podstawie rozmowy z Agatą Strzelecką,

Dyrektor Zarządzającą Obszarem Transformacji w VeloBanku.

Marta Niedźwiecka mówi w wywiadzie z Joanną Olekszyk: Dzięki koncepcji wewnętrznego dziecka możemy sobie wyobrazić różne rzeczy w nas i zobaczyć, jak one pracują. Zrozumieć własne regresywne zachowania, ale też dotrzeć do tych, które są niezwykle poszukiwane i ważne dla równowagi psychicznej, jak np. spontaniczność czy otwartość na doświadczenie (…) Ta koncepcja jest jednak eksploatowana kompletnie bezrefleksyjnie, bez rozumienia tego, że wewnętrzne dziecko ma swój awers i rewers, czyli z jednej strony mamy cudowną, wrażliwą, ciekawą świata emocjonalną i kreatywną istotę, a z drugiej roszczeniowego, rozwścieczonego bachora, który dba tylko o siebie, zachowuje się tak, jakby nie rozumiał praw rządzących światem, i jeszcze żąda, żeby wszystko mu się podporządkowało i spełniało jego zachcianki. Nowomodne koncepty dotyczące wewnętrznego dziecka są popłuczynami po bardzo głębokiej myśli.

J. Olekszyk: I karmią raczej wspomnianego bachora niż wrażliwe i twórcze dziecko. Mam na myśli takie przekazy, jak choćby: „Nic nie musisz wszystko możesz”.

M.N: Ale też: „Jesteś najważniejszy”, „Masz nieograniczone możliwości”, „Jeśli coś ci nie wychodzi to dlatego, że świat się sprzysiągł przeciwko Tobie”. Zwycięża wczesnodziecięcy narcyzm, czyli  niezrozumienie ograniczeń i nieprzyjmowanie do świadomości, że dajmy na to jest listopad i pada, więc trzeba założyć czapeczkę, że rzeczy się ni udają, miłość się kończy, a my jako ludzie co do zasady mamy pod górkę. Roszczeniowy bachor w nas daje sobie prawo do bardzo wielu rzeczy i nie poczuwa się do żadnych obowiązków.

Fragment wywiadu z Martą Niedźwiedzką – psycholożką

Zwierciadło

     To Carl Gustaw Jung powiedział, że jest taka wewnętrzna postać, która zawiera w sobie naszą kruchość, delikatność, wszystkie nasze przeszłe dziecięce doświadczenia, ale też kreatywność i emocjonalność. Że jest blisko tajemnic natury i duchowości rozumianej w najbardziej podstawowy sposób, jest otwarta, podatna na zachwyt połączony z grozą. To było ujęcie przełomowe, bo obrazowało rożne ludzkie stany i emocje w nowy sposób, pozwalało powiązać te wszystkie abstrakcyjne rzeczy i ulepić z niej jedną postać.

     Prawdziwy kontakt z naszym wewnętrznym dzieckiem to nic innego jak kontakt z naszą podatnością na zranienia, kruchością, pragnieniem miłości, niezaspokojonymi potrzebami, bólem, niepewnością, zależnością. Jeśli umiemy się w adekwatny sposób zająć tą naszą częścią, stajemy się – w najlepszym tego słowa znaczeniu – niepokonani, a to nie to samo, co wszechmocni. To znaczy, że potrafimy sami siebie ukoić, dać sobie odzwierciedlenie, opiekę, wsparcie. Stajemy się swoim przyjacielem, a nasze wewnętrzne dziecko uczy się, że ma na kogo liczyć. Że nie dostanie ochrzanu za każdym razem jak zacznie płakać. A wtedy okaże się, że zmieni się nasza zależność emocjonalna od otoczenia. To nie znaczy, że nie będziemy już potrzebować miłości albo więzi, ale jeśli ktoś nam tego odmówi, to nie będziemy każdorazowo umierać. A gdy świat nas źle potraktuje, to pocierpimy, ale nas to nie rozwali.

                            Oprac. na podstawie rozmowy z Martą Niedźwiecką, psychologiem

        W jednym z badań nad reakcjami emocjonalnymi psycholodzy przeanalizowali nagrania dwustu rozmów telefonicznych, prowadzonych między pracownikami infolinii i niezadowolonymi klientami. Zauważyli, że dwa komunikaty doprowadzały ludzi do szewskiej pasji: „Proszę się zrelaksować” i „Proszę się uspokoić”. Jeśli coś jest dla Ciebie ważne, że budzi gniew, a ktoś radzi, żeby się odprężyć, neguje słuszność Twojej reakcji i prawo do przeżywania emocji. A to dodatkowo irytuje! Złość jest przecież uzasadniona, gdy istotna dla nas sprawa przyjęła zły obrót. Mówiąc: „Tak, rozumiem, to trudne, ma pan prawo się wściekać”, zwiększamy szansę, że nasz rozmówca ochłonie i otworzy się na nasze argumenty.

        Psycholożka Razia Sahi z Uniwersytetu Kalifornijskiego zapytała ponad 300 osób, co przyniesie im ulgę po kłótni z kimś bliskim. Okazało się, że były to nie tylko słowa wyrażające zrozumienie dla ich sytuacji. Skuteczne były też komunikaty o tym, że ktoś chce poszerzyć ich sposób widzenia problemu: „spójrz na to teraz z innej perspektywy”. Jednak, aby wzburzona osoba umiała zmodyfikować punkt widzenia, konieczne jest wyciszenie emocji. W tym pomagało zdanie: „Chcę cię zrozumieć, ale to będzie możliwe, jeśli nie będziemy na siebie krzyczeć”.

        Czasem krótki komunikat: „jestem i chcę pomóc”, „jestem i zależy mi, żeby cię zrozumieć”, potrafi rozładować napięcie i zmienić klimat rozmowy.

Oprac. na podst. tekstu Jagny Kaczanowskiej „Słowa ratunkowe”

Decyzja o spotkaniu z psychologiem jest często trudna. Pojawiają się obawy: czy będę w stanie opowiedzieć wszystko? od czego zacząć? czy umiem mówić o sobie inteligentnie i składnie? 

Otóż nie, nie powiesz wszystkiego. Nie będziesz mówić płynnie i bez emocji. Nie jest istotne od czego zaczniesz. Najważniejsze jest, aby czuć, że ktoś cię słucha i próbuje zrozumieć to, co mówisz.